Kersfees – NaNoWriMo2019

Pedro Kruger vertel by die Sarie Kersete hoe hulle as ‘n gesin altyd hulleself vermaak het met kersfees. Hulle het nie iewers gaan vakansie hou nie, maar hulle as familie het saam kersfees geëet by sy ouma. Daar is groot kos gemaak, die tradisionele gammon en gestopte hoender en koekstruif (trifle). Daar is geëet, speletjies gespeel, en gesing. Hy moes altyd vir sy ouma Stille Nag op die blokfluit speel. Totdat hy ‘n spierwit Otto Bach klavier gekry het, die wonderlikste geskenk wat hy ooit in sy lewe kon kry. Daarvandaan is kersdag by hulle huis gevier en kon hulle kersliedjies sing met hy wat hulle begelei. 

Kersfees is familietyd. Saamweestyd. Vir my, van die kosbaarste tye in die jaar. Ek assosieer kersfees met Struisbaai. Kersfees by die see. Ons het nie op Sondae geswem nie en ons het beslis nie op Kersdag geswem nie. Ons gesin is altyd die oggend eers kerk toe, daarná het ons vir almal ‘n Geseënde Kersfees toegewens en middagete het ons as gesin saamgeëet. 

Kerk is gehou in die motel se danssaal. Die een jaar was daar nie genoeg plek vir al die mense nie en moes ons buite sit. Daar waar ons gesit het, kon ons niks hoor nie en het die hele tyd rondgeloop. Eers na die tyd het ek besef dat ons regtig die mense gepla het, ons moes net geskuif het, dan sou ons kon hoor. 

Intussen het Struisbaai en Agulhas so uitbrei, net in Agulhas se saaltjie word op Kersdag vier dienste gehou, in Struisbaai se NG Kerk drie dienste en nog die Radio Kanseldiens ook. 

My ma het altyd ‘n huishulp saamgebring en sy sou vir ons die heerlikste kersete voorberei. Een Kersdag het ek na die kerk by Audrey van Tonder gaan hello sê en nie besef dat dit al etenstyd was nie. Ek het laat gekom by ons kerstafel en toé het ek vir die eerste keer besef dat kersete regtig ‘n gesinsmaal is en dat ‘n mens betyds daar moet wees. 

Trifle was natuurlik die poeding van die dag en ek was nooit mal daaroor nie omdat my ma te veel sjerrie oor die koek gegooi het en die koek dan baie nat was daarvan. Sy het ‘n baie luukse trifle gemaak en baie lekker goed daarin gegooi. Eers later jare het ek in my eie huis lief geraak vir trifle. 

Ek, Martjie en Dewet het altyd ‘n trifle saamgeflans wat enige mens se oë sou laat rek. Alhoewel ons probeer het om dit redelik in lae te doen, het elkeen net ingegooi wat voorkom en het ons baie pret gehad. Ons maak die koekstruif in ‘n groot, diep, sopkom. Dit is natuurlik die twee kleure jellie, vla, geklitste room, karamel, flake, kersies, neute, vyekonfyt, en koek. In plaas van sjerrie, gooi ons Nachtmusiek likeur in. Dis ‘n erg soet, erg lekker besigheid en ons eet tot ons omval!

Alhoewel Kersdag se middagete kleintyd ons hoofete van die dag was, het dit al hoe meer die gebruik geraak dat mense eerder oukersaand hulle kersete het sodat hulle op Kersdag los kan wees vir almal wat goeie wense bring. Ook my ma het dit later so begin doen en Kersetes het al hoe lekkerder en uitspattiger geraak. Sy kón uithang met kos en daarvan ‘n fees maak. 

Die dag of twee voor die tyd was daar behoorlik gewoel in die huis. Sy sou soms sommer van die bure ook nooi en dan was daar nog méér gewoel om alles reg te kry vir die groot feesmaal. 

Ook ons het, nadat ons getroud is, steeds Kersdag herdenk. Kersdag is vir ons belangrik en kersete bly vir my ‘n belangrike familiedag. Ons en André-hulle het op ‘n tyd graag saam kersete gehou, maar oor tyd het dit onprakties begin raak toe ons kinders ook almal begin trou het. Daar is altyd plek vir nog iemand aan ons tafel en ons glo aan inklusief wees. Ons het die tradisie ook aan ons kinders oorgedra en hulle sou selfs van Groot Brakrivier af vir die dag deurry om Kersdag by die huis te vier. 

Ons is gewoonlik maar besig op Kersdag omdat die kerk altyd begeleiers nodig het en ek dan moet uithelp. Vir lank het die ‘Burger Band’ op Kersdag oral begelei en dit was wonderlike tye. Maar tyd stap aan en ons kinders word groot, hulle trou, wat maak dat ons nie elke Kersdag meer almal kan bymekaar wees nie. Net soos wat ons ouers dit destyds moes aanvaar, moet ons dit ook aanvaar en leer ons om dit te geniet wanneer dit die jaar ons beurt is. 

Ons het ook al geleer om selfs die Kersete ‘n week of wat vóór Kersfees te hou wanneer almal bymekaar is en dan kersdag rustig te verkeer wanneer ons alleen is. Twee jaar gelede was ons gesin bevoorreg om ‘n Wit Kersfees te geniet, ‘n een maal in ‘n leeftyd geleentheid waarvoor ons baie dankbaar is. Ons het ook al ge-’Christmas Carols by Candle Light’ by Struisbaai se hawe. 

Ook sinoniem met Oukersaand op Struisbaai is as die plaaslike kleurlinggemeenskap se mense van huis tot huis stap in groepe en kersliedjies sing. Daar is altyd een met ‘n kitaar by. Sodra dit begin donker raak, dan hoor jy hulle. Waar daar ligte skyn, kom sing hulle en in die gees van Kersfees is ons harte en beursies oop en verdien hulle hopelik ‘n hele paar rand op so ‘n aand. In die dae toe ek nog in Struisbaai se stranddiensspan was, het ons ook altyd een aand so gaan sing in die karevaanpark. Ek dink nie ons het ‘n blik geskud nie, maar het sommer net die Goeie Nuus van kersfees met almal gedeel. 

‘Kersfees kom, Kersfees kom, gee aan God die eer …’

Toortsie

Troues – NaNoWriMo2019

My eerste kennismaking met ‘n troue was toe tannie Christa Franken, toe ek vyf was, gevra het dat ek ‘n blommemeisie by haar troue moes wees. Sy was ‘n niggie van my ma. 

Daar was ‘n strooimeisie en twee blommemeisies. Ons het die pragtigste woudgroen langrokkies aangehad, ewe met ‘n stukkie chiffon op die rug amper soos ‘n sleep, maar dit was dieselfde lengte as die rokkie. Blommehoedjies op die kop en met goue balletskoentjies aan. 

Van balletskoene gepraat, in daardie jaar het ek ballet geneem. Ek kan baie min daarvan onthou, ek wonder of dit vir die hele jaar was? Ons het hard geoefen vir ‘n konsert die einde van die jaar. Ek sou ‘n kabouter wees, ewe met ‘n swart broek, ‘n blokkieshemp, kabouterhoed- en skoene aan. Ek sou in nog ‘n item deelneem, hierdie keer met ‘n regte balletrokkie aan. 

Toe kry ek masels. Ja. Masels. En vir baie lank moes ek in die bed bly, dit het gevoel soos eeue. In ‘n halfdonker kamer omdat skerp lig blykbaar ‘n mens se oë kan benadeel. My ma het by kerslig haar resepteboek sit en oorskryf in daardie tyd. Net daar is my eerste en enigste balletkonsert ooit na die maan. ‘n Ander dogtertjie het in my plek en kleertjies deelgeneem. Dit voel nou nog soos begrafnis. 

Terug by die troue waar ek die blommemeisie was. Ons was mooi geleer hoe ons moes staan. Dis natuurlik die bruid en die bruidegom, die strooimeisie langs die bruid en dan ons tweetjies. Ons moes baie mooi stil staan daar in die kerk en vir die dominee kyk. 

Maar die ander dogtertjie was ‘n bietjie kleiner as ek. Jonger. Siestog, sou sy al vier wees? En sy het aanmekaar omgekyk na haar ma toe. En ek het so verantwoordelik gevoel. Maar ek het mooi stilgestaan, hoor. Doodstil. 

My ma het my na die tyd na Norman Valentine geneem, hy was ‘n fotograaf in Bredasdorp. Norman het pragtige foto’s van my geneem in my blommemeisiekleertjies. ‘n Vergroting het al die jare in die gang gehang. Regtig ‘n mooi ou dogtertjie, mag ek seker maar nou op my oudag noem, of hoe? 

In my hoërskooljare het die niggies en neefs die een na die ander getrou. Ag, wat ‘n lekkerte. Dit was egter anders as toe my broers getrou het, dit voel mos net baie meer spesiaal. Ék het baie spesiaal gevoel omdat dit my broers was, ‘n mens sou sweer ek was die bruid of die moeder van die bruid. Maar dit was amper so, ek was elke keer die suster van die bruidegom. Al wat sleg was by die niggies en neefs se troues was dat ek nog op skool was en meestal sonder ‘n metgesel gegaan het en dan uitgesit het by die dansery. Ek is juis so lief vir dans!

Ag, ons klomp de Wets kan mos vreeslik tranerig wees op troues. Gelukkig was dit nie in ons jongdae so nie, maar deesdae raak dit regtig al hoe erger. Ons spot eintlik al onder mekaar daaroor. Soveel so dat Charlotte, my broer se dogter, sommer ‘n tissue aan die programmetjies geheg het vir almal wat ‘n traan of twee het om te pink. Die bruid kry toe self ‘n tissue nodig en ‘n galante gas wat naby genoeg gesit het, kon haar toe darem te hulp snel. 

Toe Rita, my niggie, en Johan getrou het, het hulle hul kreatiwiteit vrye teuels gegee. Oom Kotie het kort voor die troue vir elkeen van sy kinders ‘n goudgeel Volkswagen Golf karretjie gekoop en hierdie Golfies was die bruidskarre, heeltemal anders as die gebruiklike Mecedes’e. 

Van Golfies gepraat. Gaaf-hulle, Jac-hulle, Danie-hulle en MJ-hulle het een keer by Durban rond gaan kuier. Hulle het soontoe gevlieg en daar vir hulle karre gehuur om te gebruik. Golfies. Hulle het blykbaar in huisies geslaap en die terrein was ietwat skuins. Iewers het een nie sy Golfie veilig parkeer nie en toe hulle sien, kom die Golfie op sy eie verby. Die persoon by die versekering verstaan net Engels, wat vir ons Ouplasers ‘n totaal uitheemse taal is, ons kan dit regtig net praat vir selfverdiging. Die verslag op die eisvorm raak ‘n spanpoging en wat hulle kon bymekaarskraap, het só geklink: ‘We were sitting at the braai and the Golfie comes forbaai.’

Johan en Rita se onthaal was in hulle pakstoor gehou, hulle was appelboere. ‘n Plaastroue is mos maar net anders as ‘n gehuurde lokaal, jy het die geleentheid om iets spesiaals te doen. Die pakstoor was in ‘n pragtige troulokaal verander, maar die hoogtepunt was toe die bruid en bruidegom hulle verskyning maak. Die massiewe waterbak waarin die vrugte afgespoel word is as kanaal gebruik en die twee het met ‘n roeibootjie in die saal ingeroei. Hoe oulik kan dit tog wees! 

Ons het self ‘n storietjie om te vertel van ‘n huweliksbootjie. Ons was na die Tuinroete vir ons wittebrood en toe ons by Knysna kom, kry ons lus om ‘n bootjie te huur vir ‘n dag en op die meer rond te vaar. Die man gee vir Kobus ‘n kaart en verduidelik dat dit baie belangrik is dat ons binne die afgebakende roete moet bly. Ons moes ook by die vasmeerplekke bly, maar as ons hoër op in die rivier gaan, kan ons sommer net op die anker slaap. 

Kobus is in beheer van die bootjie, ek maak vir ons iets te ete en verder geniet ons sommer net die ervaring. Tussendeur is ek maar effens bang dat ons nie reg vaar nie en daar ‘n fout kan kom. 

Ons vaar tot hoog op in die rivier en toe dit donker raak, gooi ons anker uit. Daardie nag by drie uur rond raak ons wakker van ‘n vreemde klop-klop geluid. Ons stel ondersoek in en sien dat die wind intussen opgekom het. Die wind het ons van die anker afgewaai en ons het gedryf tot teen die riete. 

Kobus skakel dadelik die enjin aan en sê dat ek die anker moet optrek. Ek is egter angsbevange en sien nie kans nie. Hy sê dat ek dan die stuurwiel moet vashou, dan trek hy die anker op. Daarvoor sien ek ook nie kans nie. Hy probeer toe maar ‘n entjie vaar na ‘n veiliger plek terwyl die anker steeds sleep. Ongelukkig het dit ook nie gewerk nie en kom daar ‘n fout. Terwyl hy met die anker stoei, waai die wind ons toe vas in die riete. Daar lê boot toe stewig en botstil en kon ons tog te lekker slaap. 

Die volgende oggend toe ons wakker word, wag daar vir ons ‘n groot verrassing. Die gety het gedraai. Dit het laagwater geraak. Ons was myle ver van enige water af. Ons boot het in die modder gelê!

Ná baie gesukkel het ons die eienaars van die boot in die hande gekry. As ons met die reddingsbootjie tot by die brug kon kom, sou hulle ons solank kom haal en later, oor ‘n paar uur, met hoogwater, sou hulle die bootjie kom haal. 

Kobus pak toe ons bagasie in die bootjie en begin die bootjie sleep in die modder. Ek staan en lag vir die prentjie en neem foto’s, steeds op die boot. Hy sê ek moet kom, hy gaan my nie kom haal nie. Toe ek wel van die boot afklim in die modder in, sit ek vas! Ek het nie krag gehad om ‘n been uit die modder te lig om vorentoe te beweeg nie! Net daar moes arme Kobus terugkom om my te kom haal. Hy hét darem. 

Ons het deur die modder geploeter tot by die stukkie rivierstroom en kon toe oor die rivier roei tot waar hulle vir ons gewag het. So ampertjies het ons huweliksbootjie sommer al in die eerste paar dae van ons huwelik gestrand, maar dit het darem nie en na al die jare hou die ou bootjie steeds mooi danksy baie harde werk, baie liefde en baie genade van ons Here. 

Toortsie

Vuur – NaNoWriMo2019

Vuur het baie dimensies en baie gebruike. So ook vuurmaak. Dit kan ‘n braaivleisvuur wees of ‘n lekker aansitvuur by ‘n kamp, of ‘n veldbrand.

Kleintyd het my ma seep gekook in ‘n groot swart pot op die vuur. Ai, ek wens ek weet hoe sy dit gedoen het, maar ek was regtig nog te klein en toe ek oud genoeg begin raak het, kon ‘n mens al lekker Sunlight seep in die winkels kook. Tog was dit vir my ‘n spesiale ondervinding wat ek altyd sal onthou. 

As ‘n mens by die kombuis uitgestap het na regs, verby die buitekombuis op linkerhand, verby die vleiskamer op regs, het jy by ‘n oop stuk gekom. Links van dit was vertrekke wat ek nie regtig kan plaas nie. ‘n Deel daarvan was sementdamme, maar die kamertjies weet ek nou regtig nie meer of dit stoorkamertjies was nie. Ek dink dit dateer nog uit die tyd wat my ouma-hulle daar gewoon het. My ma het baie laat verander aan die huis, dit baie gemoderniseer. 

Daar was ‘n vertrek wat hulle later vir my as pophuis ingerig het, en ek het aanvanklik lekker gespeel daar, tot ek begin glo het dat daar spinnekoppe is. Eintlik is ek maar nie iemand wat daarvan ho bom alleen, eenkant in ‘n buitegeboutjie te speel nie. 

Die vleiskamer was ‘n vertrek met sifvensters waar my ouma-hulle hul vleis gehang het. My ma-hulle het dit ook aanvanklik gedoen voor vrieskaste gekom het. Ek sien nou die dag die naam, ‘safe’, en dink dat hulle dit so genoem het. ‘n Veilige plekkie waar die slaggied kon hang sonder dat vlieë daarby kon uitkom. 

Toe ons in Egipte getoer het, het ek baie keer ‘n bees so sien hang, net in die oopte en nie met sif of gaas bedek nie. Wanneer hulle dan vleis nodig het, sny hulle net die snit af. 

Dis hoe my ouma-hulle ook gemaak het. Ek weet net nie hoe lank jy ‘n skaap so kon laat hang het nie. Ek dink dit was op die koelste plek, beslis aan die suidekant van die huis en die wind kon lekker daar deurtrek om dit koel te hou. In daardie jare het hulle in die plaaskombuis vir die werkers ook kos gekook, ‘n skaap is seker gou opgeëet. 

Dis ook hier waar ons met die leer opgeklim het solder toe. Ons was mal daaroor om na die solder toe te gaan. Dit was ’n lekker groot vertrek, die hele grootte van die huis en Bosfontein het in elk geval ‘n groot huis gehad. 

As dit gereën het, het die huishulpe die wasgoed op die solder gehang. Sommer gou-gou was dit droog. Op die solder was baie goed wat oor jare gestoor was en nog nie regtig weggegooi kon word nie. Ons mag nie vreeslik daar tussen die goed gekrap het nie, baie was nog dokumente en goed van my oupa. 

Nou, dit was omtrent ‘n lange draai wat ek nou geloop het, maar ek kon nie help om, toe ek aan die seepkokery gedink het, hieraan te dink nie, want die pot seep is gekook in daardie oop gebied.

So lief soos ek ‘n braaivleisvuur is of ‘n vuurtjie waarby ‘n mens sommer net in die veld sit vir die geselligheid, of ‘n kaggelvuur in die winter, net soveel vrees ek ‘n onbeheersde veldbrand wat alles verslind wat voorkom. Ons fynbos hier in die Overberg brand maklik en raak maklik uit beheer, veral as die Suid-Oostewind verwoed waai. Dis vir my of veldbrande deesdae al hoe erger raak en al hoe meer voorkom en sommer dorpe ook in die proses uitbrand. Raak die wêreld droeër? Het dit te doen met aardverwarming? Is die beheer deesdae minder en maak mense nie meer voorbrande nie? Word veld toegelaat om ruier te word as in die verlede? Ek sien daar is baie droeë hout in die veld wat, as daar net ‘n vonkie val, sommer maklik kan brand. 

Ek het ‘n vuurfobie gehad wat spruit uit iets wat baie jare gelede gebeur het. Ons huis het aan die brand geraak toe ek net vyf jaar oud was. Die brand het ontstaan in die kamer waar ek lê en slaap het. Hierdie is so ‘n duidelike voorbeeld van hoe lewendig en bewus jou onderbewussyn van jou omgewing is terwyl jy self nie eers weet dat jy dit beleef het nie. 

My pa het die buurplaas, Kathoek, gekoop en toe die mense die dag uit die huis getrek het, het hulle die aand by ons kom slaap. Die grootmense het nog in die sitkamer gekuier terwyl ek solank in my ma-hulle se bed gaan lê het. Toe ek die bedliggie afsit, het die skakelaar nie die normale kliekgeluid gemaak nie. 

Gelukkig het my ma ‘n rukkie later kamer toe gekom om iets in haar handsak te kom kry. Toe sy die kamerdeur oopmaak, is daar net rook. Verstikkende rook. Die bedliggie moes ‘n kortsluiting gemaak het en die elektriese drade het begin smeul. Gelukkig was daar nog nie flamme nie. Hulle kon die vuur betyds stop en natuurlik vir my ongedeerd uit die kamer kry. 

Ek het eers die volgende oggend daarvan te hore gekom toe ek wakker word. Die beddens was afgetrek in my ouers se slaapkamer, oral teen die mure waar die kragdrade was, was brandplekke, die vensters wawyd oop om die rookreuk te verwyder. 

Vir jare het ek daardie vrees gevoed. Vir jare het ek angstig geraak as ek rook sien trek iewers in ‘n berg, selfs al is dit meer as ‘n honderd kilometer van ons af en dit ons nie bedreig nie. Vir jare raak ek angstig as ons iewers ry en daar is ‘n brand aan die voorkant waarby ons dalk verby moet ry. 

Brand Huis ten Bosch twee koshuise van ons af, staan ek asof gehipnotiseerd en kyk, gereed om te vlug. Hierdie fobie het veroorsaak dat ek bang is vir donderweer, want donderweer steek die veld aan die brand. Ook bang vir ‘n kar wat omslaan, want in TV stories slaan die kar dan gewoonlik aan die brand. 

Want, wat sou gebeur het as my ma nie daardie aand iets in die slaapkamer nodig gehad het nie? Wat as hulle nie betyds op die vuur afgekom het nie? Wat as die rook my sou oorval? Sê nou ek het versmoor? Wat as?

Totdat God my een dag in ‘n TPM-sessie gewys het dat Hy daar was daardie aand. Dat daar geen ‘wat as’ betrokke was nie, want dit was Hy wat my ma kamer toe gestuur het. Dit was Hy wat gesorg het dat ek nie daardie aand versmoor het nie. Dit was Hy wat gesorg het dat daar nie groot vlamme gekom het en ons pragtige huis in Bosfontein afgebrand het nie. Die alomteenwoordige goue draadjie. 

Ek wil graag glo dat my vuurfobie genees is. Nee, ek gaan steeds nie in vuur speel nie. Ek gaan ook steeds nie gemaklik voel om in die rigting van ‘n massiewe veldbrand te ry nie. Ek gaan vuur steeds met respek behandel, maar daardie dag met Dewet en Didi se troue en die wind stormsterk in ons rigting gewaai het en die vuur verbete gebrand het, het ek nie gevlug soos ek normaalweg sou doen nie. Om die waarheid te sê, ek was rustig. Dit, terwyl ander my dopgehou het om hulle te waarsku as die vuur te gevaarlik sou raak. God het ook daardie dag die wind laat draai. 

‘n Heel ander vuur is natuurlik ‘n braaivleisvuur. Hoe kan jy ‘n Suid-Afrikaner wees, ‘n skaapboer ook nog, en jy maak nie vuur nie? Ons het nie so baie gebraai op die plaas nie, maar wel baie as ons vakansie gehou het op Struisbaai. My ma was ‘n bobaas onthaler en was lief daarvoor om mense te nooi om by ons te kom eet. Op die plaas sou sy eerder gekookte kos voorsit as braai. 

Ons is steeds baie lief vir braai. Sommer net gewone vleis en wors, sosaties en skaapstertjies. Niks vreemde goed soos wat ek sien ander mense braai nie, sommer net gewone kos.

Toortsie

Optree – NaNoWriMo2019

Ek het nie ‘n verhoogpersoonlikheid nie. Dalk lê die fout daarin dat ek te bewus is van wat ander mense dink. Dalk, omdat, as ek kleintyd gepraat het van musiek gaan studeer, iemand dalk sou sê dat ek tog nie so ‘n spektakel moet maak soos sommige van die pianiste nie. Dalk omdat ons as kinders gelag het as iemand sing of iets en dan ‘vreemd’ optree? Dalk omdat ek inherent skaam is, al sal geen mens my glo nie. 

Ja, ek is skaam. Ek is bang ek maak ‘n fout in die openbaar. Ek is bang ek maak ‘n krater van my naam. Ongelooflik, as jy dink dat dit niks snaaks is vir my om ‘n lawwe foto van my met ‘n rooi kopdoek op die voorblad van ‘n boek sit nie. 

Wat ek oor die jare geleer het, is dat ek in die situasie gemaklik moet voel, dan sal ek enige iets doen. Dan sal ek ook buite die boks waag. Onsekerheid hou my egter soms terug. Vrees vir mislukking, maar ek het ook geleer dat ek vrees vir sukses gehad het. Ek is so dankbaar dat ek daardie reus van vrees vir sukses in die oë kon kyk en dit kon oorwin, dit het soveel deure vir my oopgemaak. 

Op ‘n jong ouderdom het ek al die voorreg gehad om as pianis op te tree. Solank Fanie Zondagh nog in die skool was, was dit sy voorreg om te kan klavier speel by die prysuitdelings. Hy was en is steeds geniaal in musiek. Hy het die kerkorrel bespeel en die kore begelei. Ek het hom bewonder. Ek het sy talent bewonder. Hy was uitstekend. Hy is steeds uitstekend. Ek het hom al in die Artscape se orkes sien optree.

Toe Fanie uit die skool is, het baie van daardie take myne geword, behalwe dat ek nooit die kerkorrel leer speel het terwyl ek op skool was nie. Ek het wel op ‘n later stadium ‘n bietjie orrellesse geneem, maar dit was so moeilik om te oefen terwyl ons op die plaas gewoon het. 

Toe Martjie ook nog in daardie tyd gebore is, het dit heeltemal onmoontlik geraak om nog oefen- en lestye in te werk. Die finansies het dit in elk geval ook nie regverdig nie. So iets is nie so maklik om te doen vir ‘n volwasse persoon met kinders nie. En terloops, as ek dit kon oordoen, sou ek dit weer eens net so gedoen het. 

Ek het die skoolkoor begelei, ook die volwasse koor, maar was altyd in ‘n senutoestand as die koor sou optree. Bang ek maak ‘n fout. Bang ek laat die koor in die steek. 

Een jaar het ons by die korefees in Caledon gaan optree. Vir die skoolkoor het ek skoolklere gedra, vir die volwasse koor moes ek ‘n swart romp en wit bloes aanhê. Hoekom ek nie sommer net in my skoolklere gespeel het nie, weet ek nie. 

Ek het ‘n pragtige swart oorslaanromp gehad. Deftig. Potlootromp. Te mooi. Die skoolkoor het gesing en dit het goed gegaan. Tussen die skoolkoor en die volwasse koor het net een koor gesing. Soos ‘n wafferse aktrise het ek vinnig tussen die twee kore gaan verklee en toe die volwasse koor opstap en hulle plekke inneem, staan ek netjies op my plek, reg vir die begeleiding. 

‘n Oorslaanpotloopromp is nie ‘n goeie keuse as jy klavierspeel nie. Ongelukkig het ek dit eers tydens die optrede besef. Keer op keer wou die deel wat oorslaan, afglip. Sjoe! Dit was behoorlik ‘n kophoubesigheid. ‘n Nar wat toertjies doen op sy beste. Dis klavierspeel en romp in plek hou en omblaai en speel en romp. Ek het dit gemaak! Ek dink nie ek het skandes gemaak nie, maar ek was stokflou toe dit klaar was. 

Ek moes by al wat ‘n ding is, klavier speel. In daardie tyd was daar selfs ‘n klaviersolo gedoen by die kerkraadsvergadering. Kan jy nou meer! Soveel keer het ek dan wel opgetree en het daarna ongemaklik gevoel. Nie omdat ek swak gespeel het nie, inteendeel, maar omdat ek gevoel het ek tree op ‘n plek op waar ek nie hoort nie. Dat die mense net ordentlik was om na my te luister. Dat hulle dit nie regtig wou hê nie, maar dat daar ‘n klaviersolo of ander item is omdat dit die manier is wat dit gedoen word. Ek bedoel, waar sal ‘n klomp ou mans nou lus wees om na ‘n klaviersolo te luister? 

Ek het by die VLV gespeel en die blommeskool, waar ook al. Ek sou kom sit, my item lewer, opstaan en afloop sonder om enige spier te verrek wat wys dat ek die applous geniet of erken. Bloot omdat ek te skaam was en nie geweet het hoe om te maak nie. Tannie Elza het een keer gesê ek moet buig as ek klaar gespeel het, maar ek sou eerder tien dode sterf. Dis eers op ‘n baie later stadium in my lewe wat ek geleer het om, as ek klaar is, vir die mense te glimlag en ten minste die applous te erken. 

Tog moes daar waarderende mense ook in die gehoor wees en dit was dalk ter wille van hulle wat ek altyd moes speel, ek het dit net nie geglo nie. 

Ronel se ma was so iemand. Het ek iets moois by die prysuitdeling gespeel, sou sy, wanneer ek weer by hulle gekom het, vra dat ek dit weer vir haar moet speel. Is dit nie spesiaal nie? Dan het ek dit sonder fout, sonder enige spanning, gespeel soos dit eintlik gespeel moet word, sommer uit my kop uit. 

Ek het gewoonlik niks van die hele program geniet nie, veral as ek eers laat op die program moes deelneem, bloot as gevolg van spanning. My hande was altyd sopnat gesweet.  

Ons moes ook Maandagoggende die skool in die saal begelei. Op so ‘n dag moes ons dan, óf die Skoollied, óf die Stem speel, asook ‘n gesang wat die kinders sing. Die Skoollied en die Stem is weekliks afgewissel. 

Dit het so gewerk: Die hoofsteun en -meisie staan agter by die deure met die betrokke vlag. Ek speel die lied een maal deur terwyl die vlagdraers stadig instap en die vlag op sy plek kom hang. Dan word dit nog ‘n keer gespeel terwyl die skool saamsing. Die alleenspeeldeel was NAG, so ook die inleiding voor die gesang. Sodra die mense saamsing, is dit maklik. 

Ek, Ronel en Adri het beurte gemaak. Ronel was my beste vriendin en wanneer sy speel, was ek sommer vir haar part ook op my senuwees, net soos wat André ook gespanne was as ek gespeel het. 

Dit was die dag Ronel se beurt om die Skoollied te speel. Alles gaan goed, maar mnr van Zyl was nie tevrede nie. Ronel het te stadig gespeel. Ons moet dit weer doen. En nog ‘n keer. Dis om van dood te gaan. ‘n Mens se senuwees hou dit vir een keer, nie vir drie keer na mekaar nie! Net daar besluit ek dat ek sal sorg dat dit my nie oorkom nie, ek sal dit nooit oorleef nie. 

Die volgende week is dit Adri met die Stem en die week daarna weer ek met die Skoollied. Ek hou my belofte gestand en speel daardie dag die Skoollied teen ‘n spoed van wit lig. Die kinders het al begin sing toe was die vlagdraers nog nie eers voor in die saal nie. Mnr van Zyl het blykbaar net sy kop geskud. Verdomp! Na die tyd het Johan Bronkhorst kom vra wat met my aangegaan het, hy was so bang dat ek ‘n spoedhobbel tref en wat dan? Dit sal hulle leer om opmerkings te maak voor die hele skool! Gelukkig het mnr van Zyl niks gesê nie! 

Van die Skoollied gepraat, ons skool het ‘n interessante skoollied gehad. Hier aan die einde van die lied het die skrywer se woorde beslis opgeraak en hy skryf toe: ‘Tra la la la, dorp van Breda.’ Belaglik! Wie sit sulke woorde in ‘n Skoollied? 

In standerd ses was ons by ‘n CSV dogterskamp in Kleinmond. Wat ‘n wonderlike geleentheid! Iemand kry die mooi gedagte dat elke skool se kinders hulle Skoollied moet sing. Elke aand kry so twee of drie skole die geleentheid voor die verrigtinge begin. My kop werk oortyd. My senuwees nog meer. Tra la la … wat gaan die kinders van ons dink? 

Teen die tyd wat dit ons beurt is, is daar nie meer huis te hou met my nie. Ons begin sing, dit gaan heeltemal goed, maar hoe nader ons aan die gewraakte woorde raak, hoe meer gespanne raak ek. 

Voor ons nog daar kom, bars ek uit van die lag. Histeries. Adri probeer nog die fort hou om aan te sing, maar die res val saam in met my. Die trane spat soos ek lag, my neus loop net so vinnig en ek skud soos ek lag. Die hele saal se kinders lag natuurlik met hartelus saam. Almal is histeries!

Na die tyd wou almal weet hoekom ek so gelag het. Nou besef ek, as ek net kalmeer het, sou niemand dit eers agtergekom het nie, wie luister in elk geval na die woorde? 

Ook in standerd ses rond kon ons mondeling praat oor enige onderwerp. Die Huisgenoot was baie sterk verteenwoordig in die mondlingonderwerpe. Onthou, daardie jare was die Huisgenoot ons verwysingsraamwerk, ons Google. Dis die een ernstige onderwerp na die ander. 

Ek kies gesinsmoorde as onderwerp. In daardie tyd was daar ‘n paar sulke voorvalle in ons land, soveel so dat die Huisgenoot gevoel het om ‘n artikel daaroor te skryf.  Ons was drie of vier wat daardie dag mondeling moes praat. 

Die eerste kind praat oor een of ander donker onderwerp. Die tweede een ook. Toe die derde en sy onderwerp aankondig, het mnr Burger al ‘n opmerking gemaak. En toe kom ek met gesinsmoorde. Natuurlik was daar reaksie en tipies ek, raak ek aan die giggel. Ek dink nie ek het twee sinne behoorlik gepraat nie, Ek, en die kinders het die mondeling deurgelag. Deurgeskree soos ons lag. Dit was nou snot en trane op sy beste! 

Iewers is een of ander bekende taalkundige se geboortejaar herdenk. Ek weet nou nie wie dit was nie, ek het toe ook nie geweet nie. Was daar iemand soos Pannevis? 

Bredasdorp het deelgeneem aan die feesvieringe. Die koor het gesing, daar is konserte gehou. Juffrou Visser het ‘n baie besonderse item, sy lees een of ander ding voor. 

In die storie vertel dit die geskiedenis van Afrikaans. Dat van Holland daar mense gekom het, en van Frankryk, en Duitsland, waar nog oral. Wanneer die land se naam gelees word, stap die verteenwoordiger van daardie land statig van agter af in en kom staan voor bymekaar. Te mooi. 

Ek is Frankryk, pragtig geklee in ‘n baie mooi langrok en ‘n wit pruik op die kop. Chaos! Die skare lê soos hulle lag, ek het nie ‘n sakdoek byderhand om te help red nie. Toe ons dit nog ‘n keer by die hoërskool ook moes optree, het ek net geweier, nie weer die pruik nie. Ai toggie! Vol bravade, maar tog so skaam. 

Ek en Ronel het graag duette saamgespeel. As beste vriendinne het dit baie goed gewerk, ons het graag saam geoefen. En tannie Elza het vir ons die mooiste goed uitgesoek: Pizzicato Polka; Blommewals. Ek het die mooiste duetteboek gehad waaroor my hart nou nog huil omdat dit weggeraak het. Musiekboeke het dieselfde probleem as leesboeke, ‘n mens leen dit vir iemand en dit kom nie terug nie. 

Met die verwelkoming van die nuwe dominee moet ons weer, soos gewoonlik optree. Nou moet ek eers vertel, ‘n lang musiekstuk het merke waar ‘n mens gemaklik weer kan begin as jy sou vashaak. Dis met ‘n letter van die alfabet gemerk. Veral met ‘n duet is daardie merke goud werd. 

Iewers haak een van ons, en sê, B, bedoelende ons gaan daar aan. Ek begin speel, sy is nie reg nie. Weer probeer ons, hierdie keer is ek weer nie reg nie. Ai toggie, uiteindelik is dit gesinkroniseer en kon ons klaar speel. Giggel-giggel se Moses. Verleentheid se Moses. Skande op die huis!

Ek was net so verleë die keer wat ek Wispering Hope in duet saam met Adri gesing het. Die spanning het my stem so dun gemaak. 

Die eisteddfods was altyd baie vroeg in die jaar en in die hoërskool, wat ons al baie meer gevorderde stukke gespeel het, was ‘n stuk nog nie altyd so goed afgewerk wanneer die eisteddfod kom nie. 

Daardie een jaar het ek in ons groep gewen, maar ek het in my hart gevoel dit is nie reg nie. Toe ek die kommentare mooi bekyk, het ek vermoed dat Adri eintlik moes wen. Ons het dit vir die onderwyser gaan wys en sy het toe by die pryswennerskonsert gaan speel, eerder as ek. Dalk was ek nog al die jare verkeerd, maar wat maak dit saak? Op daardie stadium het dit vir my reg gevoel. 

Iewers het ons ‘n orkes gehad, Four Jills and a Jack, gedagtig aan die Four Jacks and a Jill wat daardie tyd groot nuus in Suid-Afrika was. Dit was ek, Adri, Karin, Alyssa en Neelsie Zondag, die Jack in die groep. Die pianiste was ek en Adri, maar sy wen toe die lootjie vir die klavier. Karin en Alyssa wou kitaar speel. Terwyl die orkes hulle idee was, was dit seker reg, ook dat Karin toe met my kitaar speel en nie haar eie nie. Neelsie het die dromme gespeel en ek? Ek het die rammelaar geskud. Ja. Die rammelaar. Ek sê maar eerder niks verder nie. Jou beurt is jou beurt. Dit was my beurt met die rammelaar. Ja. 

Vandag hou ek steeds nie daarvan om individueel op te tree nie. Ek hou daarvan om in die groep te wees, maar nie dat al die aandag op my gevestig is nie. Dis vir my lekker om die kerk te begelei, maar ek ontspan steeds eers sodra die mense begin sing. Ek geniet ook die orkes baie en speel nou self die kitaar. Ek leen ook nie meer sommer my kitaar vir iemand nie. Maar as ek vandag alleen by die huis by my klavier is en daar niemand is wat oor my skouer loer nie, dan geniet ek myself die heel meeste!

Toortsie

Uitslaap – NaNoWriMo2019

Ek was ‘n koshuiskind. Vir dertien jaar van my lewe lank. Vanaf standerd twee tot matriek en daarná nog vier jaar op universiteit ook. Dit was vir my nooit moeilik om koshuis toe te gaan nie en ek het baie goeie herinneringe daaraan. 

Maar as dit huistoegaantyd was, wou ek huis toe gaan. Ek wou as skoolkind nie op ‘n Sondagaand koshuis toe gaan nie. Sonder dat ek dit besef het, wou ek ook nie graag naweke by maats gaan kuier en oorslaap nie. 

Koshuiskinders wil naweke huis toe gaan. Ek het selfs gesukkel om naweke huiswerk te doen, want ek het altyd gevoel dat ek slegs twee en ‘n halwe dag gehad het om alles te doen wat die dorpskinders die heel week tyd kry om te doen.

Tog, as die skool op ‘n naweekkamp was, het ek saamgegaan. My naam was eerste op die lys. Gelukkig was dit net een of twee naweke in ‘n jaar, gewoonlik ‘n CSV-kamp of ‘n Landsdienskamp, wat heerlik was. Die probleem was dat die volgende week in die koshuis dan ekstra lank was. 

GEk het dit ook met my eie kinders ervaar dat, as hulle ‘n naweek uitgeslaap het, hulle die volgende week swaar gekry het in die koshuis. En ek by die huis natuurlik ook! 

Sulke naweekkampe was tog te lekker. Ons was ‘n paar keer by die De Hoop Natuurreservaat, wat natuurlik vir my baie lekker was omdat dit ons bure was op die plaas. Ek kon dan nog gou op pad na die kamp toe by die huis aangaan. Ek sal nooit die pienk pap met die groen melk vergeet nie. Gewone hawermoutpap was groen gekleur. Party kinders het hulle neuse daarvoor opgetrek, ander het dit juis geëet omdat dit snaaks was. 

In standerd ses het my ma vir my ‘n kitaartjie gekoop wat soos ‘n tweede vel was, waar ek gegaan het, het die kitaar ook gegaan. Die kitaar was nooit in ‘n behoorlike sak nie, wat baie jammer was, hy het maar baie verniel. Is ons agterop ‘n lorrie gelaai met ons bagasie en al om by ‘n kamp uit te kom, is kitaar saam met my agterop gelaai, stofpaaie en al. 

So ‘n kitaar gee baie atmosfeer. Jy kan op jou eentjie sit en tokkel, maar voor jy jou kom kry, sit daar ‘n klompie en begin hulle sing terwyl jy speel. Die kampvuur in die aand was vir my ‘n hoogtepunt. Dis dan wanneer almal stil raak, nader aan mekaar raak, nader aan God raak. 

Om so ‘n kampvuur het ons goed gedoen wat ons nie by die huis doen nie. Ja, daar is gebraai, maar ons het ook malvalekkers op stokke gedruk en dit in die vuur gesmelt. Daar is brooddeeg gemaak en dan het ons stokbrode gemaak. Jy het jou balletjie deeg in ‘n lang slang gevryf en dit om die stok gedraai en bokant die vuur gehou om gaar te word. Dan het jy die botter en die goue stroop by die gaatjie ingegooi. Hemels. 

Een keer tydens so ‘n kamp het ons gestap vanaf Windhoek, ook een van ons buurplase tot by De Hoop. Dis nogal anders as ‘n mens op ‘bekende’ grond loop, teenoor byvoorbeeld in die berg by Hermanus, wat ook sy eie bekoring het. 

Tannie Jossie vertel vir my dat sy op Windhoek grootgeword het. Haar pa het ‘n groentetuin gehad en dan het die mense altyd by hulle kom groente koop. 

Toe ons by Hermanus rond gekamp het, moes ons die riviermonding wat toegeslik het, skoonmaak. Dit was ‘n landsdienskamp en ons was daar om ons land te dien, dis tog wat die naam sê. Ons het by mekaar ingehaak en ‘n lang ketting gemaak en die slyk met ons lywe skoongeloop. Jeggg. Grillerig. Maar as jy dit as ‘n span doen, gee jy nie om nie en is dit pret en iets wat jy die res van jou lewe onthou. Ek onthou ook vandag nog die een meisie wat op die wal gestaan het omdat sy dit nie wou doen nie. 

Ek sou baie eerder ‘n maat saambring huis toe vir die naweek as om by maats te gaan kuier. Daarvoor is ek my ouers baie dankbaar, dat hulle huis altyd oop was vir my maats en dat hulle my gasvryheid geleer het. 

Die feit dat ek in die koshuis was en naweke huis toe gegaan het, het beteken dat ek my klasmaats anders geken het as die ander. Ons koshuiskinders het mekaar goed geken, maar ek het nie die dorpskinders so goed geken nie. Ek het byvoorbeeld altyd gedink dat ons nie so ‘n hegte klas was nie, tot ek nou eers besef het dat die klasmaats baie dinge naweke saam gedoen het, soos motorhuispartytjies, wat ek nooit bygewoon het nie, dit was net te ver. Ek was ook nie eintlik soontoe genooi nie, seker ook maar omdat ek in elk geval nie sou kon kom nie. 

Sou dit nodig wees dat ek ‘n aand op die dorp moes uitslaap, was Ronel le Roux se huis altyd vir my wawyd oop. Aan haar ouers is ek net soveel dank verskuldig hiervoor. Ek het wel soms by Ronel gekuier, maar ek dink dit was eerder in ‘n lang skoolvakansie. 

Ek het een Saterdagaand by tannie Mags-hulle op Ouplaas gaan kuier in my hoërskooldae. Of dit sommer net ‘n kuier vir die lekkerte was en of my ma-hulle iewers heen was, kan ek nie onthou nie. Maar dat dit hemels was, dít kan ek goed onthou. Daardie aand het ek in die kamer langs hulle s’n geslaap, anders as die twee ses maande-periodes wat ek by hulle loseer het en by hulle in die huis geslaap het. 

Om by hulle te kuier was soos om in ‘n ouwêreld in te stap. Hulle het nooit elektrisiteit gehad nie, ook nie ‘n enjin om lig te verskaf nie. Daar was dit nog olielampe, kerse, misvloere. Verebeddens. Piepie in die potjie snags. Was in ‘n wasskottel. Kosmaak op ‘n houtstoof. Geen vertoon nie. Plat op die aarde. Eg. Sout van die aarde. 

Tannie Mags het nog outydse speelgoed gehad. Bakatel. Albasters van regte glas. Vingerbord. Ons het die aand eers vingerbord gespeel. Tannies Mags en Willa het saam in ‘n span gespeel en ek het alleen gespeel en heen en weer gehardloop om aan weerskante te speel soos wat die beurte kom. Later het ons ‘n ou legkaart begin pak met baie blokkies, te lekker in die sitkamer by die tafel by kerslig. Stiptelik twaalf uur die nag het ons opgehou, ‘n mens pak nie legkaarte op Sondae nie! Tannie Mags het dit seker maar in die week klaar gepak en weggepak. 

My twee honde is na hierdie twee liewe tannies vernoem, Mags en Willa. Hulle was ‘n legende. 

Mabeth-hulle het eers op Mooisig, net buite die dorp gebly. Ek het nooit daar gekuier nie. Toe trek hulle in ‘n huis sommer naby die koshuis in. Ek het graag by hulle ingeloer en het een nag by hulle geslaap, sover ek kan onthou. Dit was seker toe ons saam die Voet van Afrika halfmarathon gehardloop het. 

Haar ma was baie betrokke by ons kinders en ek het haar goed geken. Tannie Miemie. Ek het haar pa eers leer ken in die tyd wat hulle op die dorp gewoon het. Hy het een dag vir my iets gesê wat my nou nog bybly. In ‘n tyd wat alles hergebruik was, stukkende goed heelgemaak is, plastieksakkies uitgespoel was om weer gebruik te word, het hy vir my gesê dat daar ‘n tyd gaan kom wat mense goed sommer net gaan weggooi. Alles gaan net een keer gebruik word, dan gaan dit weggegooi raak. Dit was vir my so ‘n vreemde konsep. Die oom het regtig visie gehad. Ek moet eerlik sê dat ek nie weet of ek so baie van hierdie weggooikultuur hou waar kwaliteit en egtheid geen faktor meer is nie.

Ronel se ma was die stiller een. Ek onthou haar waar sy besig is by die naaimasjien of die breimasjien. Haar pa was ‘n platjie en kon altyd my siel uittrek. Dit het my heeltemal tuis laat voel, want my eie pa was ook ‘n platjie. 

Ek het graag by Ronel-hulle gekuier, veral in vakansies. Daardie tyd was hulle huis die laaste huis voor die bos begin het. Eers later is daar nog strate uitgelê. Ons sou koekies of pannekoek bak om ons besig te hou of haar ma help met kosmaak. Ons het graag gestap tot by die rivier aan die onderkant van die dorp. Ons moes dan deur die bos stap, maar daardie jare was dit nog veilig. 

Deesdae is daar huise amper tot by die rivier en is dit nie meer so veilig vir meisiekinders om alleen in daardie stukkie bos wat oor is, te stap nie. 

Een keer het ons in die berg gestap tot heel bo. Ons moes piekniekkos saamneem, want dit was omtrent ‘n daguitstappie. Oor die jare het die dorp gegroei en waar berg was, staan nou huise. Hier is uitgekapte paadjies in die berg waar ek en my man tog te graag en gereeld stap. Dit neem ons deesdae net ‘n halfuur om tot daar bo by die kruin van die berg te kom, ek stop natuurlik ‘n paar keer om eers asem te skep, maar dis hoe dinge verander het. 

Ek het vir Anél ontmoet in standerd ses by ‘n CSV-kamp te Kleinmond. Ons het groot maats geword en ek sou by haar in die Kaap gaan kuier of sy het vir my kom kuier tydens vakansies. Dit was altyd ‘n groot organisasie om bymekaar uit te kom, maar kuier sou ons kuier. 

Vir ‘n regte plaasjapie om in die Kaap te gaan kuier, is ‘n ongelooflike ervaring. Ons het graag met die trein stad toe gery, haar ma het ons dan by die stasie gaan aflaai en weer kom haal as ons terug was. 

Een dag het ons die middestad gaan verken. Ons is na die Nico Malan teater, deesdae die Artscape, en het daar ‘n toer onderneem. Ons is die aantrekkamers gewys, die kamers waar die kostuums gestoor word en hoe die verhoog werk. Ek was in ekstase. Ons het daardie dag ook die Tuine besoek en dit was nie vir my ‘n goeie ervaring nie. Dit was oor middagete en daar was baie mense van alle tale en soorte wat daar middagete geneem het onder die bome, nes ons. Tog het ek grillerig gevoel. Ons was ook by die museum. 

Een keer wat ek daar gekuier het, het sy ‘n kêrel gehad. Ons wou toe ‘n fliek gaan kyk by die inry. Die kêrel en sy vriend het ons kom optel met ‘n ou Volkswagen kewertjie. Ek en vriend sit voor, sy en die kêrel agterin. My sitplek kon nie meer vasknip aan die bak van die kar nie en was los. Stop hy by ‘n rooi lig, dan sit ek met my neus teen die ruit. Die volgende oomblik as hy weer wegtrek, sit ek stoel en al op Anél se skoot. 

Van kewers gepraat. Haar pa het ook met ‘n kewer gery. Een keer was ons met ‘n skoolding in die Kaap, ek dink dit was vir die vlegselpeloton. Hoe ek dit reggekry het, kan ek nie meer onthou nie, maar hulle het my kom haal vir middagete. Toe hulle my wegbring, gebeur daar ‘n wonderlike ding: die kar se kilometers het op 99 999 gestaan en het oorgeslaan en weer by nul begin! Of dit na 100 000 myl of 200 000 myl oorgeslaan het, weet ek nie meer nie, maar daar was net plek vir vyf syfertjies, hy het elke keer weer voor begin!

Toortsie